مقدمه

زمانی که انسان نخستین یکجانشین شد و به فکر ذخیره آب و غذایش افتاد، نیاز به وسایلی جهت نگهداری مایحتاج غذایی را هم احساس کرد. انسان به مرور پی برد که اگر به خاک رس آب بیفزاید، گلی به دست می آید که به دلیل چسبنده بودن ذراتش به یکدیگر، خاصیت شکل پذیری دارد. و این آغازی بود برای ورود صنعت سفالگری به زندگی بشر. در واقع، پیش از آنکه استفاده از ظرف های شیشه ای متداول شود، وسایل سفالی در زندگی بشر ظهور کردند. باستان شناسان با پیداکردن سازه های سفالی مختلف خصوصا ظروف سفالی مربوط به هزاره های پنجم و ششم قبل از میلاد و مطالعه آنها به اطلاعات مهمی راجع به زندگی انسان های اولیه دست یافته اند. خاستگاه این صنعت را مربوط به سومر باستان می دانند؛ با این حال این نظریه قطعی نیست و در این باره نظریه هایی دیگری نیز وجود دارد. در ایران نیز که کشوری دارای تمدن های باستانی ست، در مناطقی مانند جیرفت، گناباد، میبد یزد، کاشان، شهرضای اصفهان، زنوز آذربایجان، جویبار مازندران، سیاهکل گیلان و غیره سازه های سفالی باستانی یافت شده اند. محصولات سفالی تولید شده در این شهرها را تقریبا می توان از هم تشخیص داد، چون از نظر مواد اولیه، رنگ و طرح تا حدودی متفاوت از هم هستند. جالب اینکه قدیمی ترین سازه های سفالی دارای نقش، در ایران در منطقه سیلک کاشان یافت شده و به نظر می رسد این ظرف های سفالی قرمز رنگ در کوره پخته شده اند. ظروف سفالی ابتدا فقط با دست ساخته می شدند و به تدریج چرخ نیز برای ساخت سازه های پیچیده تر ابداع شد و بدین ترتیب صنعت سفالگری پیشرفت کرد.

هنر سفالگری

اگرچه در دوران باستان، سفالگری صرفا یک صنعت کاربردی در زندگی روزمره بشر بوده، امروزه علاوه بر صنعت به عنوان یکی از شاخه های هنر ایرانی هم در نظر گرفته می شود. به طور کلی پرداختن به هر شاخه ای از هنر از جمله هنرهای تجسمی، نمایشی، موسیقی، معماری، عکاسی، بافندگی، خوشنویسی و غیره کیفیتی را به زندگی می افزاید که آن را نمی توان با چیز دیگری مقایسه کرد. فعالیت های هنری فضایی را برای تنش زدایی و ایجاد آرامش درونی ایجاد می کنند و هنر سفالگری نیز از این قاعده مستثنی نیست.به دست گرفتن گل رس و تلاش برای شکل دادن به آن، حسی سرشار از زیبایی و آرامش را برای فرد سفالگر فراهم می کند. یک سفالگر هنرمندانه هر چیزی را با گل رس می سازد و بر آن نقوش و خطوط زیبا می اندازد، از جمله ظروف، تابلو و مجسمه و هر آنچه انسان به آن می اندیشد. همان طور که در هر شاخه ای از هنر سقفی برای خلاقیت نمی توان قائل شد، در سفالگری نیز زمینه برای کارهای خلاقانه زیادی وجود دارد. برخی کارها از چنان زیبایی و ظرافتی برخوردارند که می توان روح لطیف و خلاق سفالگر و مفهومی را که او از طریق ساخت سازه سفالی به دنبالش بوده به وضوح مشاهده کرد. به عبارت دیگر، ساخته های دست هر سفالگر را می توان بازتابی از جریان های فکری و احساسی وی دانست.